|
|
|
Hoeselt Vrugger | Contact | Zoeken |
- Ach zo zat dat
- èn 't plat gëzaat
- Kiekjes gekeken
- In 't landschap
- In steen, hout en goud
- Uit de volksmond
- Voorvaderen
- Te hooi en te gras
- Links
- Zoeken
- Volledig archief
Hoeselt Vrugger
Bomen met een verhaal in Hoeselt - De es van Schalkhoven
Wijnen Valentin
Onder de titel "Bomen met een verhaal in Bilzen-Hoeselt" brengen Katrien Bruggeman en Valentin Wijnen geregeld een of meerdere merkwaardige bomen, die ergens in Bilzen-Hoeselt te vinden zijn, onder de aandacht.
Ze doen dit op de gelijknamige Facebookpagina om hun lezerspubliek alvast een voorsmaakje te bieden.
De uiteindelijke bedoeling is dit levend erfgoed in een publicatie te bundelen en het binnen afzienbare tijd te koop aan te bieden.
Voor Bilzen publiceert Katrien geregeld één van de verhalen in het tijdschrift van de heemkring 'Bilisium'.
Valentin wil datzelfde doen voor Hoeselt en brengt de Hoeseltse bomen op deze website en dit is alvast een eerste aflevering.
_____________
De Es van Schalkhoven
Zo’n titel trekt de aandacht, niet?
Wat heeft een boom nu te maken met bier??
Het verhaal is even intrigerend als interessant.
Lees even mee hoe een boom zijn naam gaf aan een heerlijk gesmaakt, lokaal wereldberoemd tafelbier in wat één van de (of dé) oudste brouwerijtje(s) was in Haspengouw.
Korte historiek van de brouwerij “De Es”
In “’t Loopt zo zoetjes door de tanden” beschreef de Jonas Slegers in 2015 ter gelegenheid van Erfgoeddag in de Schalkhovense brouwerij de historiek zeer gedetailleerd. Ook een fraaie titel, verwijzend naar een gedicht over het tafelbier van de Hoeseltse dichter Lambrecht Lambrechts (1865 - 1932).
Volgens onderzoek van het brouwersarchief van de familie Peters door Jonas Slegers en Piet Thoelen (HGSG) zou er reeds in 1835 (!) sprake zijn van een brouwerij ter plaatse. Daarover is er echter onenigheid. Zeker is dat er in 1858 reeds heerlijk tafelbier werd gebrouwen en geleverd aan vele dorpen in Zuid-Limburg.
Goed bewaarde leveringsbrieven en facturen tussen 1858 en 1866 bewijzen dit. Vanaf het begin werd er zelfs minutieus bijgehouden hoe vaak er gebrouwen werd. Niet zo precies was het recept voor het tafelbier…
Eerste brouwer Henri Peters verhaalt over het brouwproces …”Je nam zoveel gerst en zoveel mout, het ging voor de rest allemaal vanzelf. Je ging niet alles vooraf op de weegschaal leggen, hee? Je had de ondervinding ermee...” Uiteraard werd het gerst wel precies gewogen. Dat bepaalde immers het alcoholpercentage en allicht ook de destijds te betalen belastingen.…
Vijf generaties Peters telde brouwerij “De Es”. Henri Peters staat bekend als de oudst bekende brouwer.
In 1930 droeg hij de brouwerij over aan zijn zoon Donaat, die op zijn beurt in 1940 de leiding gaf aan zijn zonen Jozef en Harry Peters.
Rond 1953 bouwden Jozef en Harry een nieuwe brouwerij aan de oostzijde van de Schalkhovenstraat en noemden deze 'De Es'.
Een foto uit 1950 die een grote volwassen es toont.
De brouwerij produceerde voornamelijk twee soorten donker tafelbier: ‘Gersten’ en ‘Dubbel Gersten’. Daarnaast bottelde De Es vanaf de jaren 1960 ook eigen limonades onder de naam 'Jipie', een klanknabootsing van de initialen van Jozef Peters, J.-P..
De naam brouwerij “De Esch” vinden we reeds terug op de leveringsbrieven van begin 1900. Het logo was een verwijzing naar de grote es, voor de oude brouwerij stond (zie foto’s).
Naam en logo werden behouden toen de productie verplaatst werd naar een nieuw pand aan de overkant van de straat.
De brouwerij beschikte over moderne faciliteiten voor die tijd, waaronder drie brouwketels en vier lagertanks, en gebruikte water uit twee eigen waterputten van 30 en 50 meter diep. Echter, vanaf het einde van de jaren 1950 begon de vraag naar tafelbier te dalen door de opkomst van frisdranken.
In 1992 werd de brouwerij gesloten nadat de milieu-inspectie de biertanks had afgekeurd vanwege de binnenzijde die met pek was geteerd, wat toen niet meer was toegestaan.
Na meer dan twintig jaar leegstand werden de brouwerijgebouwen vanaf 2015 gerenoveerd en herbestemd tot woningen. Twee bevriende koppels namen het initiatief om het gebouw nieuw leven in te blazen, waarbij ze de industriële charme van het pand behielden. De voormalige brouwerij fungeert nu als woonruimte en creatieve werkplek, met onder andere een loft en een atelier.
In het atelier huist de kunstenaar Frits Jeuris die ‘In Concreto’ creëerde, de betonnen kop aan ‘Twee Kruisen’ in Hoeselt.
De treures in Schalkhoven, een krasse knar!
Als we de kronieken van de brouwerij volgen, moet de treures in Schalkhoven minstens dateren van medio 1850. In 1900 verschijnt de bewuste es als logo op de leveringsbrieven en facturen. Dat zou de treures een leeftijd toewijzen van zo’n 150 – 175 jaar. Dat is oud voor een dergelijke boom.
Eigenlijk is er iets vreemd met dat logo. Op de schets staat wel degelijk een es, in feite geen treures.
Treuressen hebben geen opgaande kroon – zoals in het logo- , maar afhangende, grillige takken die soms tot de grond reiken.
Logo van 'De Es' op een flesstop
De treures, of Fraxinus excelsior 'Pendula', is een sierlijke cultivar van de gewone es (Fraxinus excelsior), bekend om zijn takken die een treurige uitstraling geven. Deze boom werd voor het eerst beschreven in 1789 door William Aiton, het toenmalige hoofd van Kew Gardens in Engeland. Alle huidige exemplaren stammen af van een enkele boom die in 1725 werd ontdekt in Gamlingay, Cambridgeshire. In het Victoriaanse tijdperk waren treuressen vooral in Engeland populair als natuurlijke prieeltjes.
In 2024 werd deze boom opgemeten. Toen was de omtrek 217 cm en had hij een hoogte van ongeveer 10 meter. Wellicht is hij twee keer geënt, een onderstam tot op 1.00 meter en misschien een tussenstam tot op 4.00 meter. Dat is echter niet zeker…
De boom is diverse malen te drastisch gesnoeid, gekandelaberd. Dat heeft hem geen goed gedaan. In de kroon is er heel wat dood hout. Net als de gewone es is de treures vatbaar voor essentaksterfte, veroorzaakt door de schimmel Chalara fraxinea. Hij zou een achterstallige snoeibeurt in de winter kunnen gebruiken….
De stam is hol aan de rechterzijde. Jammer genoeg liggen er al vele jaren kasseien aan de voet van de boom. Het zou best zijn om de boomspiegel helemaal te vrijwaren en er een dikke laag mulch op aan te brengen.
Met 217 cm omtrek komt deze Schalkhovense treures niet in de lijst van de kampioenenbomen van België. Die kan je raadplegen op ‘Beltrees’. De Hoeseltse treures is wel een echte Haspengouwse topper om fier op te zijn.
Deze treures is wel een veteraanboom. Veteraanbomen zijn bomen die door leeftijd, omvang of ecologische waarde als bijzonder waardevol wordt beschouwd.
Het begrip verwijst niet alleen naar "oude bomen", maar vooral naar bomen die door hun levensloop een belangrijke ecologische, historische of landschappelijke rol vervullen. De treures aan ‘De Es’ in Schalkhoven is belangrijk als veteraanboom en omwille van zijn intrinsieke erfgoedwaarde.
Allicht is dit hét moment voor een opwaardering en moeten we samen met de Hoeseltse Geschiedkundige Studiegroep er werk van maken om hem te klasseren en hem het statuut te geven waarop hij recht heeft?
Bronnen
"'t Loopt zo zoetjes tussen de tanden Over het bier en de geschiedenis van de brouwerij van Schalkhoven" door Jonas Slegers, Limburg - Het Oude land van Loon, Jg.93, 2014, p.357-382.
https://www.arboretumwespelaar.be/NL/Beltrees_Belgium/
hbvl.be+2inventaris.onroerenderfgoed.be+2erfgoedhaspengouw.be+2erfgoedhaspengouw.be+2erfgoedhaspengouw.be+2jacquestrifin.be+2
bomenenzo.nl+10nl.wikipedia.org+10baumbad.nl+10
Opmetingen: Limburgs Bomenplatform, J. Van Meulder, K. Bruggeman, L.Martens, V. Wijnen
Fotomateriaal: Fototheek HGSG, Dimitri en René Maene, Valentin Wijnen
In “’t Loopt zo zoetjes door de tanden” beschreef de Jonas Slegers in 2015 ter gelegenheid van Erfgoeddag in de Schalkhovense brouwerij de historiek zeer gedetailleerd. Ook een fraaie titel, verwijzend naar een gedicht over het tafelbier van de Hoeseltse dichter Lambrecht Lambrechts (1865 - 1932).
Volgens onderzoek van het brouwersarchief van de familie Peters door Jonas Slegers en Piet Thoelen (HGSG) zou er reeds in 1835 (!) sprake zijn van een brouwerij ter plaatse. Daarover is er echter onenigheid. Zeker is dat er in 1858 reeds heerlijk tafelbier werd gebrouwen en geleverd aan vele dorpen in Zuid-Limburg.
Goed bewaarde leveringsbrieven en facturen tussen 1858 en 1866 bewijzen dit. Vanaf het begin werd er zelfs minutieus bijgehouden hoe vaak er gebrouwen werd. Niet zo precies was het recept voor het tafelbier…
Eerste brouwer Henri Peters verhaalt over het brouwproces …”Je nam zoveel gerst en zoveel mout, het ging voor de rest allemaal vanzelf. Je ging niet alles vooraf op de weegschaal leggen, hee? Je had de ondervinding ermee...” Uiteraard werd het gerst wel precies gewogen. Dat bepaalde immers het alcoholpercentage en allicht ook de destijds te betalen belastingen.…
Vijf generaties Peters telde brouwerij “De Es”. Henri Peters staat bekend als de oudst bekende brouwer.
In 1930 droeg hij de brouwerij over aan zijn zoon Donaat, die op zijn beurt in 1940 de leiding gaf aan zijn zonen Jozef en Harry Peters.
Rond 1953 bouwden Jozef en Harry een nieuwe brouwerij aan de oostzijde van de Schalkhovenstraat en noemden deze 'De Es'.
Een foto uit 1950 die een grote volwassen es toont.
De brouwerij produceerde voornamelijk twee soorten donker tafelbier: ‘Gersten’ en ‘Dubbel Gersten’. Daarnaast bottelde De Es vanaf de jaren 1960 ook eigen limonades onder de naam 'Jipie', een klanknabootsing van de initialen van Jozef Peters, J.-P..
Naam en logo werden behouden toen de productie verplaatst werd naar een nieuw pand aan de overkant van de straat.
De brouwerij beschikte over moderne faciliteiten voor die tijd, waaronder drie brouwketels en vier lagertanks, en gebruikte water uit twee eigen waterputten van 30 en 50 meter diep. Echter, vanaf het einde van de jaren 1950 begon de vraag naar tafelbier te dalen door de opkomst van frisdranken.
Na meer dan twintig jaar leegstand werden de brouwerijgebouwen vanaf 2015 gerenoveerd en herbestemd tot woningen. Twee bevriende koppels namen het initiatief om het gebouw nieuw leven in te blazen, waarbij ze de industriële charme van het pand behielden. De voormalige brouwerij fungeert nu als woonruimte en creatieve werkplek, met onder andere een loft en een atelier.
In het atelier huist de kunstenaar Frits Jeuris die ‘In Concreto’ creëerde, de betonnen kop aan ‘Twee Kruisen’ in Hoeselt.
De treures in Schalkhoven, een krasse knar!
Als we de kronieken van de brouwerij volgen, moet de treures in Schalkhoven minstens dateren van medio 1850. In 1900 verschijnt de bewuste es als logo op de leveringsbrieven en facturen. Dat zou de treures een leeftijd toewijzen van zo’n 150 – 175 jaar. Dat is oud voor een dergelijke boom.
Eigenlijk is er iets vreemd met dat logo. Op de schets staat wel degelijk een es, in feite geen treures.
Treuressen hebben geen opgaande kroon – zoals in het logo- , maar afhangende, grillige takken die soms tot de grond reiken.
Logo van 'De Es' op een flesstop
De treures, of Fraxinus excelsior 'Pendula', is een sierlijke cultivar van de gewone es (Fraxinus excelsior), bekend om zijn takken die een treurige uitstraling geven. Deze boom werd voor het eerst beschreven in 1789 door William Aiton, het toenmalige hoofd van Kew Gardens in Engeland. Alle huidige exemplaren stammen af van een enkele boom die in 1725 werd ontdekt in Gamlingay, Cambridgeshire. In het Victoriaanse tijdperk waren treuressen vooral in Engeland populair als natuurlijke prieeltjes.
In 2024 werd deze boom opgemeten. Toen was de omtrek 217 cm en had hij een hoogte van ongeveer 10 meter. Wellicht is hij twee keer geënt, een onderstam tot op 1.00 meter en misschien een tussenstam tot op 4.00 meter. Dat is echter niet zeker…
De boom is diverse malen te drastisch gesnoeid, gekandelaberd. Dat heeft hem geen goed gedaan. In de kroon is er heel wat dood hout. Net als de gewone es is de treures vatbaar voor essentaksterfte, veroorzaakt door de schimmel Chalara fraxinea. Hij zou een achterstallige snoeibeurt in de winter kunnen gebruiken….
De stam is hol aan de rechterzijde. Jammer genoeg liggen er al vele jaren kasseien aan de voet van de boom. Het zou best zijn om de boomspiegel helemaal te vrijwaren en er een dikke laag mulch op aan te brengen.
Met 217 cm omtrek komt deze Schalkhovense treures niet in de lijst van de kampioenenbomen van België. Die kan je raadplegen op ‘Beltrees’. De Hoeseltse treures is wel een echte Haspengouwse topper om fier op te zijn.
Deze treures is wel een veteraanboom. Veteraanbomen zijn bomen die door leeftijd, omvang of ecologische waarde als bijzonder waardevol wordt beschouwd.
Het begrip verwijst niet alleen naar "oude bomen", maar vooral naar bomen die door hun levensloop een belangrijke ecologische, historische of landschappelijke rol vervullen. De treures aan ‘De Es’ in Schalkhoven is belangrijk als veteraanboom en omwille van zijn intrinsieke erfgoedwaarde.
Allicht is dit hét moment voor een opwaardering en moeten we samen met de Hoeseltse Geschiedkundige Studiegroep er werk van maken om hem te klasseren en hem het statuut te geven waarop hij recht heeft?
Bronnen
"'t Loopt zo zoetjes tussen de tanden Over het bier en de geschiedenis van de brouwerij van Schalkhoven" door Jonas Slegers, Limburg - Het Oude land van Loon, Jg.93, 2014, p.357-382.
https://www.arboretumwespelaar.be/NL/Beltrees_Belgium/
hbvl.be+2inventaris.onroerenderfgoed.be+2erfgoedhaspengouw.be+2erfgoedhaspengouw.be+2erfgoedhaspengouw.be+2jacquestrifin.be+2
bomenenzo.nl+10nl.wikipedia.org+10baumbad.nl+10
Opmetingen: Limburgs Bomenplatform, J. Van Meulder, K. Bruggeman, L.Martens, V. Wijnen
Fotomateriaal: Fototheek HGSG, Dimitri en René Maene, Valentin Wijnen
Heeft u aanvullende informatie, vragen of opmerkingen?
Mail gerust naar reacties@hoeseltvrugger.be